Griekenland gaat staatsinfrastructuurbeheerder vervangen bij grootschalige herziening spoorwegen

Griekenland heeft een ingrijpende nieuwe spoorwegwet geïntroduceerd die alles omvat van digitaal spoor tot strengere personeelsevaluaties. Maar de meest ingrijpende verandering is een volledige herziening van de manier waarop het land zijn spoorweginfrastructuur organiseert en bestuurt – met de rechtse regering die aandringt op de oprichting van een nieuwe, aanzienlijk minder door de staat gecontroleerde spoorwegmaatschappij om de Helleense Spoorwegorganisatie (OSE) te vervangen.

Vorige week diende het Griekse ministerie van Infrastructuur en Transport een belangrijk wetsvoorstel in voor de hervorming van de spoorwegen bij het parlement, dat bedoeld is om al lang bestaande zwakke punten in de spoorwegsector van het land te verhelpen. Het vlaggenschipwetsontwerp omvat veiligheidsverbeteringen, nieuwe toezichtstructuren, personeelstesten en digitalisering. De kern is echter de oprichting van een geheel nieuw nationaal spoorweginfrastructuurbedrijf.

De Griekse conservatieven willen in feite de bestaande structuur rond de staatsspoorwegorganisatie (OSE) opheffen en vervangen door Hellenic Railways S.A., een entiteit met dezelfde naam die veel meer verzelfstandigd is, een wendbaar management heeft en structureel is losgekoppeld van directe overheidsverantwoordelijkheid. Bij de aankondiging van het wetsvoorstel beschreef de onderminister van Infrastructuur, Konstantinos Kyranakis, het als “een stap in de richting van verantwoordelijkheid, transparantie en technologische competentie”, met als doel een volledige implementatie in 2026. Het parlement bestudeert het voorstel nu in de commissie, maar er is nog geen definitieve stemdatum vastgesteld.

En voor een spoorwegsysteem dat nog steeds in een economische dip zit en nog steeds lijdt onder de nasleep van de ramp in Tempi, betwisten weinigen de noodzaak van verandering – maar of de verschuiving naar een meer geliberaliseerd model voor blijvende verbeteringen zal zorgen, is nog lang niet zeker. Dit is wat de Griekse regering wil doen.

Van overheidsbureaucratie naar onderneming

Met de voorgestelde wetgeving bereidt Griekenland zich voor op het afschaffen van de manier waarop het al meer dan een halve eeuw de spoorweginfrastructuur beheert, die zwaar in handen is van de staat. OSE – samen met ERGOSE, dat toezicht houdt op spoorwegbouwprojecten, en het deel van GAIAOSE dat rollend materieel in staatseigendom beheert – zullen worden samengevoegd in de nieuwe entiteit Hellenic Railways S.A..

Het nieuwe bedrijf zal naar het schijnt veel meer bestuurlijke en financiële onafhankelijkheid krijgen, naar het voorbeeld van West-Europese infrastructuurorganisaties zoals ProRail in Nederland of SNCF Réseau in Frankrijk. Deze bedrijven zijn nog steeds in handen van de overheid, maar opereren als onafhankelijke, prestatiegedreven entiteiten – een scherp contrast met het strak door de staat gecontroleerde model van OSE.

De Conservatieven beweren dat dit de reden is waarom OSE al lang moeite heeft om te moderniseren. Het inhuren van personeel is beperkt gebleven tot het trage Griekse ambtenarenapparaat, aanbestedingen verlopen volgens strikte regels en strategische beslissingen moeten vaak door een minister worden goedgekeurd. Terwijl zijn Europese tegenhangers hebben kunnen investeren in voorspellend onderhoud, digitaal toezicht en autonome systemen, is OSE in veel opzichten structureel beperkt gebleven – het mist vaak deadlines en heeft niet de flexibiliteit om snel te reageren op noodsituaties of verstoringen.

Griekenland is aan het inhalen

Voor een deel zou dit gewoon een kwestie van investering kunnen zijn en niet van structuur. Tussen 2010 en 2022 investeerde Griekenland minder dan 500 miljoen euro in zijn spoorweginfrastructuur – een fractie van wat vergelijkbare EU-landen hebben uitgegeven, waardoor de nationale infrastructuur ernstig verwaarloosd is. Ondertussen, en ondanks krachtige pogingen om de veiligheid te moderniseren, is het automatische remsysteem ETCS nog steeds niet operationeel op het hele Griekse netwerk. Zelfs na de ramp in Tempi in 2023, waarbij 57 mensen om het leven kwamen en ernstige tekortkomingen aan het licht kwamen op het gebied van personeel en signalering, werd er maar langzaam vooruitgang geboekt op het gebied van belangrijke veiligheidsupgrades.

De regering zegt dat ze nu een inhaalslag wil maken – en snel – door de Griekse spoorwegstructuur dichter bij die van haar EU-collega’s te brengen en verder weg van de traditionele bescherming van de publieke sector. “Het doel is dat de spoorwegen volgens de regels werken, moderne hulpmiddelen gebruiken en meer veiligheid en transparantie bieden op elk traject”, zei het ministerie van Infrastructuur en Transport bij de aankondiging van het wetsvoorstel. Maar of deze aanpak de dienstverlening zal verbeteren, het geschonden vertrouwen van het publiek zal herstellen en het Griekse spoorwegsysteem eindelijk uit zijn langdurige malaise zal halen, is nog maar de vraag.

Wat verandert er eigenlijk?

Onder de nieuwe wet zal Hellenic Railways S.A. blijkbaar kunnen doen wat OSE niet kon doen. Ze kan ervaren kaderleden inhuren buiten het ambtenarenstelsel om, concurrerende salarissen bieden om technisch talent aan te trekken en in kortetermijnbehoeften voorzien door middel van contracten van bepaalde duur. Voor het aannemen van personeel voor onbepaalde tijd worden nog steeds openbare procedures gevolgd, maar via snellere kanalen in de stijl van het GrowthFund. Hoger management – inclusief algemeen directeuren en managers – wordt aangesteld via openbare oproepen, met verlengbare contracten voor drie jaar. De enige salarisbeperking is een plafond dat is gekoppeld aan dat van de voorzitter van het Griekse Hooggerechtshof.

De logica achter deze aanpak is duidelijk: meer geld, meer talent, betere resultaten. Of dat ook echt zo zal zijn in de Griekse spoorwegsector – waar structurele inefficiëntie al lang dieper gaat dan alleen salarisschalen – valt nog te bezien. Maar cruciaal is dat het bedrijf ook nieuwe flexibiliteit krijgt bij het inkopen, vooral in noodgevallen of voor projecten die cruciaal worden geacht voor de veiligheid en functionaliteit van het netwerk. In de praktijk betekent dit dat het bedrijf een aantal van de langere openbare aanbestedingsprocedures kan omzeilen en contracten sneller kan gunnen wanneer de tijd dringt. Dit is een directe reactie op de langdurige vertragingen bij het leveren van infrastructuurupgrades, waarvan er veel te wijten zijn aan de strenge aanbestedingsregels van de Griekse overheid.

Verder dan structuur: techniek, opleiding en veiligheid

Hoewel het nieuwe infrastructuurbedrijf de belangrijkste verandering is, bevat het wetsontwerp ook ingrijpende technische en operationele hervormingen – waarvan er veel direct zijn ingegeven door de tekortkomingen die aan het licht zijn gekomen bij de crash van de Tempi in 2023.
Een nieuw Unified Supervision Centre – een lang uitgesteld plan in Griekenland – moet fungeren als een real-time controletoren voor het netwerk, die machinisten toegang geeft tot alle stations en lokale commandoposten en die interventie op afstand mogelijk maakt wanneer dat nodig is. Alle orders van machinisten en treincommando’s worden digitaal geregistreerd.

De overheid is ook van plan om railway.gov.gr te lanceren, een openbaar digitaal platform dat treinposities in realtime weergeeft met behulp van het HEPOS satellietsysteem, dat een nauwkeurigheid van centimeters claimt. Het toezicht zal worden uitgebreid met nieuwe camera’s in cabines en stations, ondersteund door geautomatiseerde controlesoftware en een waarschuwingssysteem voor regelovertredingen.

De personeelshervormingen zijn even belangrijk. Al het personeel dat cruciaal is voor de veiligheid wordt onderworpen aan verplichte psychometrische, medische en operationele tests, ontwikkeld in samenwerking met het Griekse leger. Een nieuwe functie – “Train Manager” – krijgt de bevoegdheid om in te grijpen of een trein tot stilstand te brengen als de machinist ongeschikt wordt bevonden of zich onveilig gedraagt. Er komt een systeem voor prestatiebeoordeling en het bijhouden van overtredingen voor het personeel en ernstige overtredingen kunnen leiden tot het opschorten van de vergunning van een machinist.

Tot slot zullen ook de toezichthoudende instanties worden versterkt. De Railway Regulatory Authority (RAS) en de National Accident Investigation Organisation (EODASAAM) krijgen nieuw personeel en nieuwe instrumenten, waaronder een Special Inspectors Unit. Een nieuw Unified Railway Accident Response Plan zal de staats- en particuliere actoren samenbrengen in één noodhulpprotocol en de al lang bestaande versnippering in de aanpak van spoorwegongevallen aanpakken.

Een structurele oplossing voor een systeemfout?

Maar het is niet de eerste keer dat Griekenland deze beloften hoort. De ramp met de Tempi heeft de roep om hervormingen misschien wel versneld, maar het streven om de OSE te hervormen is al jaren aan de gang. Over het hele politieke spectrum zijn er maar weinigen die betwisten dat de Griekse spoorwegen verouderd, ondergefinancierd en structureel niet in staat zijn om moderne, betrouwbare diensten te leveren. Het antwoord van de regering is niet alleen meer investeringen, maar een nieuwe structuur – een waarvan ze beweert dat die sneller en slimmer zal werken en met minder bureaucratische beperkingen.

Maar de inzet is hoog. Griekenland heeft beloofd zijn netwerk van 2400 kilometer tegen 2027 volledig te moderniseren. Een staatsinvesteringsplan van 400 miljoen euro ligt nu op tafel. De Italiaanse FS Group – die eigenaar is van de enige operator in het land, Hellenic Train – draagt 360 miljoen euro bij voor nieuwe treinen en depots. Nog eens 450 miljoen euro is toegewezen voor reparaties na de overstroming. Het geld is er dus, maar dit zijn in wezen nog steeds inhaalmaatregelen en jarenlange onderinvestering zal niet worden opgelost door alleen maar een bedrijfsrebranding.

Voor de regering Mitsotakis kan Hellenic Railways S.A. een breuk met het verleden betekenen: een slankere, minder gepolitiseerde instantie die kan leveren waar OSE dat niet kon. En nu er eindelijk veel geld beschikbaar is voor het bedrijf, zal zijn partij waarschijnlijk worden geassocieerd met de komende upgrades van het Griekse netwerk. Maar voor velen in Griekenland was directe betrokkenheid van de staat nooit het echte probleem – het bedrijf had gewoon meer geld nodig. Dat lijkt het nu te hebben. Of de nieuwe structuur blijvende resultaten oplevert – of gewoon oude problemen een nieuwe naam geeft – valt nog te bezien.

Lees meer:

• Griekenland investeert in veiliger spoor, Italië’s FS draagt miljoenen bij aan Hellenic Train – maar zal het genoeg zijn?
• Griekenland: 23 aangeklaagd voor misdrijven met signalisatiecontracten 9 maanden na dodelijk ongeval
• Bomaanslag op kantoor Hellenic Train opgeëist door Griekse ‘guerrillagroep’, geen gewonden