Geen piektarieven meer – afgekondigd in Schotland

Vanaf deze week zijn passagiers van ScotRail de eersten in Groot-Brittannië die het concept van “piektarieven” vaarwel zwaaien. Het maakt niet uit op welk moment van de dag passagiers hetzelfde tarief betalen, zonder toeslag tijdens de spitsuren voor forenzen. Dit zal een aanzienlijk neerwaarts verschil maken in de tarieven die stedelijke Schotten betalen. Landelijke reizigers minder, waar het concept van spitsuren nooit echt aansloeg.

Ongeacht het tijdstip waarop treinreizigers willen reizen of de dag van de week, sinds maandag 1 september geldt in Schotland één tarief voor iedereen. Het absoluut niet-dynamische prijsbeleid werd in mei van dit jaar aangekondigd door de Schotse regering. De ministers in Holyrood zeggen dat ze de treintarieven eenvoudiger en flexibeler willen maken en de treingebruikers meer waar voor hun geld willen bieden. Een ander doel van de verandering is om meer mensen de auto te laten staan en voor het milieu de trein te laten nemen. Sommige mensen (vooral uit de oppositiebanken in het Schotse parlement) hebben opgemerkt dat er volgend jaar verkiezingen zijn in Schotland.

De besparingen in de Central Belt zijn het meest indrukwekkend

Het afschaffen van de piektarieven betekent dat passagiers in heel Schotland niet langer met de pet in de hand naar het loket hoeven in de hoop buiten de piekuren te kunnen reizen. Sommige tarieven zijn met bijna 50 procent verlaagd, waaronder die tussen Edinburgh en Glasgow, de drukst bereden route van ScotRail. Het afleggen van een afstand van 500 mijl (ca. 805 km) op een vijfdaagse wekelijkse reis tussen Glasgow en de straten van Edinburgh zou voor veel potentiële werknemers een economische ramp kunnen zijn. Op veel routes, meestal in landelijke gebieden, bestond echter al een uniform tarief. Passagiers zullen in die gebieden geen verandering zien. Vanaf 27 september worden verschillende abonnementsvormen aangepast aan het nieuwe prijsbeleid.

Het is misschien cynisch om te zeggen dat de afschaffing van piekuurtarieven politiek gemotiveerd is. Het concept werd echter kort na de pandemie uitgeprobeerd. De regeling werd na een eerste proef verlengd, maar vervolgens afgeschaft nadat de Schotse regering in Edinburgh beweerde dat het beleid niet genoeg modal shift had gestimuleerd om het financieel levensvatbaar te maken. Het is de schijnbare permanente ommezwaai die de kritiek van de oppositiepartijen op deze herinvoering door de regerende Scottish National Party heeft doen oplaaien.

Door de overheid gesponsorde concurrentie voor eigen beleid

Er waren nog andere factoren in het spel die invloed hadden op de vorige opschorting van de piektarieven. Na de pandemie reisden er sowieso minder mensen en de werktijden waren flexibeler geworden, wat forenzen aanmoedigde om de spits te mijden. De spoorwegen werden geteisterd door stakingen, hoewel deze in Schotland grotendeels eerder werden opgelost dan elders in het Verenigd Koninkrijk. Misschien wel het meest uitdagend was het eigen beleid van de regering, dat openbaar vervoer over de weg gratis maakte voor mensen onder de 22 en boven de 60 jaar. In het meest directe voorbeeld van concurrentie rijdt er 24 uur per dag, bijna elke vijf minuten, een snelbus van een van de drie of vier vervoerders tussen Edinburgh en Glasgow.

“Overheidseigendom heeft de mogelijkheid gecreëerd om een spoorweg te leveren die wordt gerund ten behoeve van de natie,” zei Fiona Hyslop, minister van Vervoer. De passagiersspoorweg in Schotland is sinds 1 april 2022 rechtstreeks in handen van de overheid. “ScotRail is een van de snelst groeiende exploitanten. De significante verandering in de tariefstructuur zal de ambitie van de Schotse regering om netto nul te bereiken ondersteunen en meer mensen de mogelijkheid bieden om de trein te gebruiken als hun primaire vorm van vervoer.”

Ontwikkeling nog niet over en uit

In heel Schotland zouden spoorcampagnevoerders heel graag zien dat meer mensen de trein als hun primaire vervoersmiddel kunnen gebruiken. Grote delen van Schotland hebben helemaal geen treinvervoer. De Campaign for North East Rail heeft er bijvoorbeeld hard voor gelobbyd om de bruisende vissershavens Fraserburgh en Peterhead, ten noorden van Aberdeen, op het netwerk aan te sluiten. In het zuiden heeft de Campaign for Borders Rail op zijn minst een haalbaarheidsstudie gewonnen om de bestaande lijn van Edinburgh naar Tweedbank opnieuw aan te sluiten, met een herstel naar het zuiden tot Hawick en Carlisle. Bescheiden heropeningen worden nagestreefd voor de thuisbasis van golf, St Andrews, en voor het marktstadje Haddington, ten oosten van Edinburgh.

Joanne Maguire, algemeen directeur van ScotRail, was enthousiast over het nieuwe tariefbeleid. “Dit is fantastisch nieuws, niet alleen voor onze bestaande passagiers, maar voor iedereen in het land die overweegt om met de trein te reizen voor woon-werkverkeer of vrije tijd,” zei ze. “Met de trein reizen blijft een van de handigste manieren om je te verplaatsen en met eenvoudigere, meer betaalbare tarieven hopen we dat veel meer mensen voor ScotRail zullen kiezen.” Van ellende naar geluk – althans voor degenen die onderweg zijn tegen uniforme lagere tarieven.

Lees meer:

• ScotRail tarieven afgevlakt en drankverbod versoepeld: Schotse treinen krijgen culturele reset
• Wat drijft de machinisten van ScotRail?