SBB wil 40 nieuwe hogesnelheidstreinen leasen in Zwitserse primeur

De Zwitserse SBB heeft plannen gemaakt voor de aanschaf van maximaal 40 nieuwe hogesnelheidstreinen voor grensoverschrijdende routes en heeft prekwalificatiedocumenten gepubliceerd voor een mogelijke operationele lease van 15 jaar. Als die route wordt gekozen, zal het de eerste keer zijn dat de door de staat gesteunde exploitant langeafstandstreinen least in plaats van koopt. Maar een parallelle aankoopaanbesteding is blijkbaar nog steeds gepland voor 2026.

De Zwitserse Federale Spoorwegen (SBB) heeft vooruitgang geboekt met haar strategie om grensoverschrijdende passagiersdiensten uit te breiden – mogelijk met Londen en Barcelona in het achterhoofd – door het lanceren van een prekwalificatieprocedure in twee fasen voor leasemaatschappijen. Het doel is om tot 40 hogesnelheidstreinen veilig te stellen voor exploitatie in de jaren 2030, een vloot die zowel moet voldoen aan de stijgende internationale vraag als aan de vervanging van verouderde voertuigen zoals de Astoro kanteltreinen van de eerste generatie (ETR 610) in de tweede helft van het decennium.

Vorige week publiceerde SBB daarom prekwalificatiedocumenten op het Simap-platform voor openbare aanbestedingen voor een mogelijke operationele lease voor 15 jaar. Dit is de eerste keer dat SBB een formele competitie heeft uitgeschreven om een verhuurder voor langeafstandstreinen te selecteren, een stap die de huidige liquiditeitsproblemen weerspiegelt. Zwitserland heeft al te maken met kostenoverschrijdingen en krappe schuldlimieten voor haar spoorweginfrastructuurplan van 75 miljard euro. “Vanwege onze gespannen financiële situatie plannen we nu een lease”, vertelde SBB-woordvoerster Fabienne Thommen onlangs aan SRF.

Hoe zou zo’n leaseovereenkomst in zijn werk gaan?

Het leasemodel houdt in dat SBB het ontwerp en de productie van de nieuwe treinen specificeert, voordat het aankoopcontract wordt toegewezen aan een leasemaatschappij. Om die partner te selecteren, wordt een procedure in twee fasen gebruikt: potentiële leasemaatschappijen moeten eerst hun technische en financiële capaciteit aantonen; in de tweede fase, die in 2026 van start moet gaan, worden alleen de voorgeselecteerden uitgenodigd om een bindende offerte in te dienen.

Onder een dergelijke overeenkomst zou de verhuurder eigenaar zijn van de treinen en zou SBB vergoedingen betalen om ze te exploiteren, inclusief een marge. Opties die aan de huurovereenkomst zijn gekoppeld, maken een verlenging van maximaal 15 jaar mogelijk en geven SBB de mogelijkheid om de treinen aan het einde van de leaseperiode tegen marktwaarde te kopen. De regeling zou de onmiddellijke investeringslast voor SBB verlichten en tegelijkertijd meer flexibiliteit bieden dan volledig eigendom, aangezien rollend materieel doorgaans 40 jaar meegaat, maar de lease beperkt is.

De aanbesteding voor leasing is als eerste gestart, terwijl het parallelle spoor voor volledige aankoop pas later zal volgen. Volgens SBB staat een aparte aanbesteding voor een koopcontract en een 15-jarige onderhoudsovereenkomst gepland voor het tweede kwartaal van 2026. Als er voor de lease-route wordt gekozen, wordt het koopcontract overgedragen aan de leasemaatschappij, terwijl SBB de opties en de onderhoudsovereenkomst behoudt. In wezen test SBB zowel eigendom als leasing parallel, maar de voorbereidingen voor leasing beginnen eerder zodat de twee sporen kunnen samenkomen zodra de biedingen binnen zijn.

Lang in de pijplijn van SBB

Het idee om te leasen zit al in de pijplijn sinds maart, toen SBB aankondigde beide trajecten te onderzoeken en verzoeken om informatie publiceerde die afzonderlijk gericht waren aan fabrikanten van rollend materieel en leasingbedrijven. Het doel was om input te verzamelen over hoe de aanbestedingen het beste gestructureerd konden worden en om de interesse van de markt te testen. De resultaten worden nu verwerkt in de formele aanbestedingsdocumenten.

SBB benadrukt dat de nieuwe vloot in eerste instantie gericht zal zijn op verbindingen met Frankrijk en Italië, hoewel bestemmingen over langere afstanden zoals Barcelona of zelfs Londen nog steeds worden bestudeerd. Een directe verbinding met de Britse hoofdstad zou nieuwe paspoortcontrole-infrastructuur op grote Zwitserse stations vereisen, aangezien het Verenigd Koninkrijk buiten Schengen ligt. Het Verenigd Koninkrijk en Zwitserland hebben echter onlangs een intentieverklaring ondertekend voor een rechtstreekse treinverbinding tussen de twee landen, dus een dergelijke verbinding is verre van onmogelijk.

Als leasing verder gaat dan de prekwalificatiefase, zou dat een grote verschuiving betekenen in de manier waarop SBB haar passagierstreinen financiert. Het bedrijf is van oudsher eigenaar van zijn langeafstandsvloot, vaak gesteund door overheidsfinanciering. Overstappen op verhuurders zou het bedrijf meer in lijn brengen met de praktijken in de luchtvaart en in sommige geliberaliseerde Europese spoorwegmarkten, terwijl het ook nieuw terrein zou betreden in de Zwitserse passagiersspoorwegen, waar tot nu toe alleen goederenlocomotieven werden geleased. Voorlopig blijven beide opties op tafel liggen, maar de uiteindelijke beslissing zal afhangen van de uitkomst van de aanbestedingen die voor 2026 gepland staan.