16 treinexploitanten, nog steeds geen ‘echte concurrentie’, zegt Poolse waakhond

De Poolse mededingingsautoriteit UOKiK heeft een gedetailleerd rapport uitgebracht over de toestand van het passagiersvervoer per spoor, waarin wordt geconcludeerd dat er ondanks de aanwezigheid van zestien exploitanten nauwelijks sprake is van echte concurrentie. De studie toont aan dat meer dan 90% van de diensten gesubsidieerd wordt, waarbij de meeste regio’s gedomineerd worden door één lokale vervoerder en PKP Intercity de scepter zwaait op langeafstandsroutes. Er worden 5 belangrijke aanbevelingen gedaan voor een meer concurrerende markt.

In 2023 vervoeren Poolse treinen meer dan 373 miljoen passagiers. Meer dan 93% van de reizen vond echter plaats onder staats- of regionale contracten, wat de beperkte ruimte voor commerciële diensten benadrukt. Concurrentiewaakhond UOKiK zegt dat het doel was om te begrijpen waarom er zo weinig concurrentie is ondanks een druk exploitantenlandschap. Er worden ook aanbevelingen gedaan hoe meer concurrentie op het Poolse spoor kan worden ondersteund.

Korte voorbereidingstijd

Tomasz Chróstny, voorzitter van UOKiK, legt uit: “We hebben deze studie uitgevoerd om uit te leggen waarom er, ondanks de aanwezigheid van veel exploitanten op de Poolse spoorwegmarkt, nog steeds geen echte concurrentie is. We hebben onder andere de organisatie van aanbestedingen en de procedures voor het verlenen van open toegang onderzocht.”

De studie had betrekking op 17 Poolse en buitenlandse exploitanten en organiserende instellingen en richtte zich op de jaren 2019-2023. Uit het onderzoek bleek dat aanbestedingen zelden worden aangekondigd, terwijl vervoerders door de korte voorbereidingstijd moeite hebben om nieuwe diensten op te starten. Aan de kant van de open toegang kan het maanden duren voordat besluiten worden genomen, waardoor de markttoegang vertraging oploopt.

Een markt gevormd door subsidies

Drie maatschappijen – PKP Intercity, POLREGIO en Koleje Mazowieckie – domineren de sector. Samen zijn ze goed voor ongeveer 80% van de passagierskilometers en 75% van de treinkilometers. PKP Intercity, de exploitant van langeafstandsdiensten die in handen is van de overheid, staat aan kop wat betreft het aantal passagierskilometers, met een mix van gesubsidieerde en commerciële diensten.

Aan de regionale kant merkt UOKiK op dat door de afhankelijkheid van subsidies in het kader van de openbaredienstverplichting (PSO) veel regionale vervoerders zich alleen richten op hun eigen woiwodschappen (Poolse regio’s), met weinig stimulansen om uit te breiden. Tegelijkertijd wordt de groei van de sector beperkt door een gebrek aan modern rollend materieel en lange formaliteiten.

Lessen uit het buitenland

Het rapport wijst op voorbeelden uit Spanje en Italië, waar regelgevende instanties zich moeten houden aan strikte termijnen wanneer ze beslissen over verzoeken om open toegang. Duitsland is verder gegaan en geeft automatisch toestemming voor commerciële treinen op bepaalde routes. Volgens UOKiK verminderen dergelijke praktijken de onzekerheid voor exploitanten en kunnen ze het dienstenaanbod uitbreiden.