Het spoor draagt 247 miljard euro bij aan de economie van de EU en ondersteunt meer dan 3 miljoen banen: CER-rapport

De Europese spoorwegsector draagt 247 miljard euro bij aan de economie van de EU en ondersteunt 3,16 miljoen banen in 2023, zo blijkt uit een nieuwe studie van Oxford Economics. De CER zegt dat de bevindingen bevestigen dat de spoorwegsector “een economische krachtcentrale” is en wijst ook op “de kosten van het niet realiseren van de lang nagestreefde verschuiving naar het spoor”.

Een nieuwe studie van Oxford Economics heeft de jaarlijkse economische voetafdruk van de Europese spoorwegen becijferd: 247 miljard euro. Dat cijfer gaat uit van 2023 en is gelijk aan 1,4% van het BBP van de EU27 en groter dan de hele economie van Griekenland. Het onderzoek, uitgevoerd in opdracht van de Community of European Railway and Infrastructure Companies (CER), stelt dat het spoor niet alleen de minst koolstofintensieve vorm van massatransport is, maar ook een van de belangrijkste economische sectoren van het continent.

Volgens de studie droeg het spoorvervoer zelf rechtstreeks 67 miljard euro bij aan de bruto toegevoegde waarde (BrTW) van de economie van de EU27 in 2023. De toeleveringsketen genereerde nog eens 117 miljard euro, terwijl de uitgaven van werknemers daar 63 miljard euro aan toevoegden. Samen overtreft deze bijdrage van 247 miljard euro het BBP van Griekenland van 225 miljard euro, waarmee het spoor een plaats inneemt naast enkele van de middelgrote economieën van Europa. In tegenstelling tot lucht- en watervervoer, is de directe bruto toegevoegde waarde van het spoor van 67 miljard euro hoger dan de 61 miljard van de luchtvaart, maar lager dan de 112 miljard van het water, terwijl de 888.000 directe werknemers gelijk zijn aan het gecombineerde personeelsbestand van de twee sectoren, wat de arbeidsintensiteit van het spoor aantoont in vergelijking met zijn meer zichtbare concurrenten.

Wat werkgelegenheid betreft, was het spoor vorig jaar goed voor ongeveer 3,16 miljoen banen in de hele EU, of 1,6% van de totale werkgelegenheid. Dat zijn meer mensen dan de volledige beroepsbevolking van Ierland. Elke directe baan in de spoorwegsector ondersteunt blijkbaar 2,6 banen elders in de economie, aldus de studie, terwijl elke euro aan directe toegevoegde waarde 2,7 euro meer genereert in andere sectoren.

Welke industrieën hebben het spoor het hardst nodig?

Het rapport geeft ook aan welke industrieën het meest afhankelijk zijn van het spoor. Deze omvatten O&O en technische testen, groothandel in machines en apparatuur, en de bouw. De bijdrage van het spoor gaat ook verder dan handel, aldus de studie: het wordt erkend als strategisch cruciaal voor defensiemobiliteit, omdat het troepen en materieel snel door Europa kan verplaatsen. Het merkt op dat het spoor een veilige, efficiënte en hoge capaciteit logistiek biedt voor sectoren zoals productie, energie en defensie, en dat het EU Military Mobility Initiative is ontworpen om knelpunten in de infrastructuur en regelgeving weg te nemen, zodat troepen zich snel kunnen verplaatsen in tijden van crisis.

Dat komt omdat deze strategische dimensie nieuw gewicht krijgt in Brussel. In haar ontwerpbegroting voor de lange termijn 2028-2034 heeft de Europese Commissie voorgesteld om de financiering voor militaire mobiliteit te vertienvoudigen, van ongeveer 1,7 miljard naar 17 miljard euro, naast een verdubbeling van de Connecting Europe Facility voor transport. Beide maatregelen laten zien dat de EU het verbeteren van de spoorwegen voor tweeërlei gebruik beschouwt als de kern van Europa’s agenda voor veiligheid en concurrentievermogen.

Een sterke post-COVID comeback

Het rapport toont ook aan dat de spoorwegsector na de schok van de COVID-19 pandemie sterk is opgeveerd. In de afgelopen tien jaar heeft het Europese spoor zijn productiviteit met 9,4% verbeterd, terwijl het productiviteitsstijgingen in andere sectoren mogelijk maakte door betrouwbare passagiers- en goederenverbindingen aan te bieden. Vandaag vervoert het 8 miljard passagiers per jaar en 378 miljard tonkilometer vracht over de 201.000 kilometer spoor in de EU.

De studie laat echter zien hoe traditionele bulkgoederen instorten: het volume van steenkool, bruinkool en gas is sinds 2013 met 42% gedaald, dat van chemicaliën met 32% en dat van geraffineerde aardolieproducten met 22%.

De studie waarschuwt ook voor stagnatie. Het aandeel van het spoor in het passagiers- en goederenvervoer is de afgelopen jaren niet gegroeid, ondanks de milieuvoordelen. Het modale aandeel van passagiers blijft al meer dan tien jaar steken op 7%, terwijl het aandeel van het goederenvervoer is gedaald van 14% naar 12%, een daling die de EU-doelstellingen ondermijnt. Tegen deze achtergrond is intermodaal vrachtvervoer het enige duidelijke groeiverhaal, met een stijging van 88% in de afgelopen tien jaar als gevolg van e-commerce en wereldwijde toeleveringsketens.

De kosten van het niet stimuleren van de modal shift

Hoewel het spoor de meest energie-efficiënte vervoerswijze is en bijna geen emissies produceert op de plaats van gebruik, concludeert het rapport dat stabiele investeringen en ondersteunend beleid nodig zijn om voort te bouwen op zijn sterke punten en Europa’s klimaattransitie te ondersteunen.

“Voor veel mensen zijn spoorwegen de groene vervoerswijze bij uitstek geworden waarin Europa zou moeten investeren om zijn ambities op het gebied van decarbonisatie te verwezenlijken”, zegt uitvoerend directeur Alberto Mazzola van de CER. “De cijfers die Oxford Economics in deze nieuwe studie bekendmaakt, tonen aan dat de spoorwegsector niet alleen een sterke duurzaamheidsfactor is, maar ook een economische motor die het concurrentievermogen, de werkgelegenheid en de groei in de EU stimuleert. Nu de EU nadenkt over de vorm en de omvang van haar volgende langetermijnbegroting en een nieuw actieplan voor hogesnelheidstreinen, werpen deze bevindingen een nieuw licht op de waarde van spoorwegen en de kosten als de lang nagestreefde verschuiving naar het spoor uitblijft.”