Slowakije keurt 6 miljard euro veiligheidsplan voor spoorwegen goed na recente ongevallen

Slowakije neemt maatregelen om de veiligheid op het spoor te verbeteren met een actieplan en €6 miljard aan investeringen, die deze woensdag door de regering zijn goedgekeurd. Dit volgt op twee verwoestende ongevallen binnen 1 maand, waarbij tientallen passagiers gewond raakten en kritieke zwakke plekken in het spoorwegsysteem van het land aan het licht kwamen. Het plan beoogt de invoering van ERTMS te versnellen, maar een maatregel om machinisten via camera’s te controleren heeft tot kritiek uit de sector geleid.

De afgelopen maanden werd Slowakije opgeschrikt door twee ernstige spoorwegongevallen: het ongeval bij Roznava (regio Kosice) op 13 oktober en bij Pezinok (regio Bratislava) op 9 november, waarbij in totaal meer dan 150 passagiers gewond raakten. Deze ongevallen hebben ons doen beseffen dat de veiligheid dringend moet worden verbeterd.

De nu goedgekeurde maatregelen, voorgesteld door minister van Vervoer Jozef Ráž, hebben betrekking op vele aspecten, van treincontrolesystemen tot strenger toezicht op machinisten. De kern van het plan is de uitbreiding van het European Train Control System (ETCS), dat de veiligheid en operationele efficiëntie verbetert. Momenteel bestrijkt ETCS slechts 220 kilometer van het spoor in Slowakije – 29% van het trans-Europese vervoersnetwerk (TEN-T). Volgens het nieuwe plan zal het systeem tegen 2034 worden uitgebreid tot 13 bijkomende trajecten, tegen een kostprijs van €6,36 miljard.

Versnelde uitrol van ETCS

De versnelde uitrol van ETCS op het spoor in Slowakije zal in twee fasen gebeuren. In de eerste fase, die € 1,36 miljard kost, zal ETCS tussen 2029 en 2034 op acht baanvakken worden geïnstalleerd. In de tweede fase, die op bijna 5 miljard euro is begroot, zal ETCS tussen 2031 en 2034 op nog eens vijf baanvakken worden geïnstalleerd als onderdeel van een bredere modernisering. Dit ambitieuzere tijdschema weerspiegelt de urgentie van Slowakije om het risico op ongevallen te verminderen.

Aan de kant van het rollend materieel moeten ETCS-eenheden worden geïnstalleerd in meer dan 200 spoorvoertuigen van spoorwegmaatschappijen, voor een bedrag van bijna 170 miljoen euro. Het GSM-R-systeem, dat de communicatie tussen ETCS langs het spoor en op de trein mogelijk maakt, kost meer dan 77 miljoen euro en moet tussen 2027-2030 op verschillende baanvakken worden geïnstalleerd. Momenteel beslaat het 728 kilometer.

Een meer controversiële maatregel: camera’s bij machinisten

Naast ETCS omvat het plan een meer controversiële maatregel: het installeren van camera’s in locomotieven om de handelingen van machinisten te controleren – een maatregel die zowel ongevallen moet voorkomen als ervoor moet zorgen dat er verantwoording wordt afgelegd. Hoewel beide ongevallen nog worden onderzocht, is het zeer waarschijnlijk dat menselijke fouten een rol hebben gespeeld, aangezien in beide gevallen een rood bord is gepasseerd.

Het veiligheidsplan omvat de installatie van ongeveer 400 camera’s, samen met docking stations voor het opladen en downloaden van de opnames op 28 locaties. De systemen worden aangeschaft voor ongeveer €400.000. Deze voorzorgsmaatregel is bedoeld om ongelukken te voorkomen en ervoor te zorgen dat de handelingen van werknemers tijdens het besturen van treinen worden vastgelegd, aldus het Slowaakse persbureau.

De spoorwegsector is echter niet blij met deze plannen. Toen het ontwerpplan van de minister van Vervoer vorige maand werd gepresenteerd, vertelde Peter Dubovský, vicevoorzitter van de Federatie van machinisten van de Slowaakse Republiek, aan de Slowaakse spoorwegnieuwssite RailPage: “Camera’s lossen niets op. Het is geldverspilling dat geïnvesteerd zou moeten worden in veiligheidsapparatuur.”

De vakbondsleider verklaarde dat een camera zal laten zien wat er is gebeurd, maar bekritiseerde dat het geen ongelukken zal voorkomen. “Zelfs zonder camera kan de politie achterhalen of de machinist zijn telefoon gebruikte. Het is een inbreuk op de privacy en er is geen bewijs dat machinisten hun plichten niet vervullen. Dit is een populistische oplossing die de aantrekkelijkheid van dit beroep verder kan verminderen.”

Ondanks de bekritiseerde maatregel hield de Slowaakse regering de camera’s toch in haar veiligheidsplan. De spoorwegvakbond heeft sindsdien nog niet publiekelijk gereageerd.

Vakbonden en industrieleiders dringen aan op dringende actie

De urgentie van een veiligheidsherziening van de spoorwegen in Slowakije werd deze week onderstreept toen vakbonden en leidinggevenden van de spoorwegen bijeenkwamen om iets te doen aan wat zij omschrijven als een “rampzalige” toestand van de sector. Tijdens een bijeenkomst op hoog niveau onder leiding van minister van Vervoer Jozef Ráž bespraken vertegenwoordigers van Železničná spoločnosť Cargo Slovakia (ZSSK CARGO) en vakbonden zoals de vakbond van treindienstleiders (OAVD) en de federatie van machinisten (FS) de praktische aspecten van het achtpuntenplan van de regering.

Hoewel ze maatregelen zoals de uitbreiding van ETCS verwelkomden, benadrukten de vakbonden de noodzaak van onmiddellijke financieringsoplossingen en gemoderniseerde opleidingen, waarbij ze waarschuwden dat vertragingen bestaande risico’s zouden kunnen verergeren. De OAVD en FS roepen al jaren op tot bredere systeemhervormingen, waaronder duurzame financiering en verbetering van de infrastructuur, om tragedies te voorkomen en de levensvatbaarheid van de Slowaakse spoorwegen op de lange termijn te waarborgen.

Minister van Vervoer Ráž bood zijn ontslag aan na het ongeval in Rožňava, maar premier Fico weigerde dit en gaf hem in plaats daarvan de opdracht om het management van de spoorwegmaatschappij te ontslaan. De Slowaakse oppositie heeft geprobeerd een motie van wantrouwen in te dienen na de treinbotsingen, maar is er na vier pogingen niet in geslaagd genoeg parlementsleden bij elkaar te krijgen om de stemming door te laten gaan.

De financiële verplichting die Slowakije nu aangaat is aanzienlijk, maar er staat ook veel op het spel. De ongelukken bij Rožňava en Pezinok hebben ons op indringende wijze herinnerd aan de gevolgen van een verouderde infrastructuur en onvoldoende veiligheidsmaatregelen. Toch is de weg nog lang. Met voltooiingsdata die tot midden 2030 reiken, zal het succes van het plan afhangen van duurzame financiering en technische expertise. Een gezamenlijke visie van de sector en beleidsmakers over verdergaande maatregelen zoals camera’s in locomotieven zou ook geen slecht idee zijn.

Lees meer:

• ‘We kunnen niet wachten op een nieuwe ramp’: Verouderde signalering Slowakije onder vuur na treinbotsing