De Parijse spil: hoe FS een tegenslag in de Kanaaltunnel omzette in een op Frankrijk gebaseerd spel voor heel Europa

Na het verliezen van de toegang tot het enige depot dat klaar is voor de Kanaaltunnel in het Verenigd Koninkrijk, had de Italiaanse staatsspoorweggroep FS stilletjes kunnen verdwijnen uit de race om nieuwe diensten van het Europese vasteland naar Londen te lanceren. In plaats daarvan heeft het zijn inspanningen verdubbeld, maar met een andere strategie. Hier zet het bedrijf, in zijn meest gedetailleerde vorm tot nu toe, zijn Plan B uiteen om het op te nemen tegen 2029 tegen Eurostar door de tunnel, zonder Temple Mills: Een “exploitatiemodel met Frankrijk als middelpunt”, gebouwd rond een nieuwe onderhoudsbasis voor hogesnelheidstreinen ten noorden van Parijs, bedoeld om wat begon als een bod op de Kanaaltunnel te veranderen in een platform op het vasteland voor grote Europese expansie – en een directe uitdaging voor Eurostar op haar eigen grondgebied.

Toen de Britse toezichthouder Virgin Trains afgelopen herfst toegang gaf tot Temple Mills in Londen, leek dat een beslissend moment in de Kanaaltunnel race. Temple Mills is de enige Britse onderhoudslocatie die momenteel is uitgerust voor hogesnelheidsmaterieel van Europese standaard; de toezichthouders gaven aan dat er slechts ruimte was voor één extra exploitant naast de gevestigde waarde Eurostar. Op het eerste gezicht had Richard Branson’s outfit effectief de pole position veroverd om Eurostar’s eerste rivaal onder het Kanaal te worden.

Voor een andere hoopvolle Tunnel, het Italiaanse staatsspoorwegbedrijf FS, dat velen als koploper hadden gezien, leek de uitspraak een grote tegenslag. De groep achter Trenitalia werd effectief uitgesloten van de meest “kant-en-klare” route van het Europese vasteland naar het Verenigd Koninkrijk. Het was dan ook opvallend dat FS begin januari niet stilletjes een stap terug deed, maar publiekelijk bevestigde dat het nog steeds door zou gaan met de plannen om diensten tussen Parijs en Londen te lanceren. Niet alleen dat, maar ook beloofde het bedrijf om in 2029 operationeel te zijn, een jaar eerder dan Virgin.

De mars naar liberalisering op de corridor Parijs-Londen is gekenmerkt door veel grandioze beweringen van tunnelhoppers: vastgelegde contracten voor rollend materieel, beloften om lang slapende internationale stations te heropenen, “krachtige partnerschappen” met Uber en, uiteraard, optimistische startdata. Potentiële exploitanten hebben dergelijke beweringen soms gebruikt om hun hand uit te steken in de race om de Kanaaltunnel. De belofte van FS om Londen in 2029 te bereiken wordt binnen het bedrijf echter gezien als wishful thinking.

Na de uitspraak in de zaak Temple Mills zetten de Italianen nu hun gewicht in de schaal voor een geheel andere aanpak, waarbij het Europese vasteland, en Frankrijk in het bijzonder, als hun uitvalsbasis voor de doorgang door de tunnel wordt beschouwd. Volgens de groep “ontwikkelt FS een exploitatie- en onderhoudsmodel waarin Frankrijk centraal staat voor haar toekomstige internationale diensten, inclusief Parijs-Londen”. Dit is de duidelijkste verwoording tot nu toe van hoe FS de corridor wil laten werken, en vóór haar concurrenten. Dus wat ooit werd gezien als een noodplan voor het geval Temple Mills zou mislukken, wordt nu intern gepositioneerd als de sterkste optie voor de lange termijn.

Temple Mills: een depotbeslissing, geen marktoordeel

Binnen FS kwam de beslissing over Temple Mills aanvankelijk aan als een klap. De groep was van mening dat het een sterk technisch en commercieel voorstel had gedaan en er was duidelijk frustratie over het feit dat de lange staat van dienst niet zwaarder doorwoog in de uitkomst. De Italianen waren immers geen papieren deelnemers. Ze hadden belangrijke financiële steun, een hogesnelheidsvloot die bijna klaar was voor het Kanaal en een aanzienlijke operationele aanwezigheid in de landen in kwestie. In het Verenigd Koninkrijk heeft hun Londense dochteronderneming Trenitalia UK een belang van 30% in Avanti West Coast, terwijl in Frankrijk de open-toegangstak van de groep, Trenitalia France, sinds 2021 concurreert met de SNCF op hogesnelheidsroutes. Kortom, FS leek goed geplaatst om de kloof te dichten.

Toch draaide de beslissing van het Office of Rail and Road uiteindelijk minder om de staat van dienst dan om wat potentiële exploitanten beloofden te leveren. Het bod van Virgin, ondanks het feit dat het bedrijf niet langer passagierstreinen in het Verenigd Koninkrijk bezit of exploiteert (Avanti West Coast, dat door FS wordt gesteund, nam de voormalige diensten in 2019 over), kreeg de voorkeur omdat het een hoger volume aan diensten(40 dagelijkse retourvluchten) over het Kanaal voorstelde. Naar de mening van FS hadden haar ervaring als langdurige hogesnelheidsoperator en haar leveringsgeschiedenis op meerdere Europese netwerken waarschijnlijk zwaarder moeten wegen.

Maar Temple Mills was altijd al Plan A geweest, niet de definitieve visie van FS voor de lancering van tunnelactiviteiten. Het verlies veranderde niets aan de commerciële logica van Parijs-Londen, maar dwong wel tot een snelle verschuiving naar een alternatief pad. FS zegt dat het back-upplan al lang voor de ORR-beslissing werd overwogen en dat het niet alleen beter bleek te passen bij Parijs-Londen, maar ook bij de bredere Europese ambities van de groep. De focus is dus verschoven van het veiligstellen van een Brits depotslot naar het opbouwen van een bedrijfsmodel dat niet afhankelijk is van concurrenten of een beperkte Britse infrastructuur. De Kanaaltunnelstrategie van FS is nu definitief verankerd aan de Franse kant.

De echte stimulans voor FS ligt ten noorden van Parijs

De sleutel hiervoor is een nieuwe, door FS gecontroleerde onderhoudsfaciliteit die ten noorden van Parijs wordt opgezet, ondersteund door het aan Certares gekoppelde investeringsplan van 1 miljard euro dat Frankrijk en het VK omspant. De locatie, op een paar minuten van Gare du Nord en Gare de Lyon, is al toegekend aan de groep en het depot is geschikt voor maximaal 30 treinstellen, met volledige aansluiting op het Franse hogesnelheidsnetwerk en verder. Volgens FS maakt deze capaciteit de toegang tot Temple Mills overbodig, terwijl er genoeg ruimte overblijft om Parijs-Londen op te nemen in een veel bredere Franse operatie. Door het depot volledig in eigendom te hebben, kan FS ook de operationele afhankelijkheden, ruimteconflicten en onderhandelingen over baaien vermijden die gepaard gaan met beperkte Britse locaties.