Moeder van alle stakingen: België zet zich schrap voor vijf dagen treinstoring

België wordt geconfronteerd met een volledige werkweek van verstoringen op zijn netwerk nu spoorwegvakbonden een langlopend geschil met de federale overheid laten escaleren tot een gecoördineerde vijfdaagse staking. De vakbonden noemen het ‘de moeder van alle stakingen’. Hier lees je waarom en welke lijnen het zwaarst getroffen zullen worden.

Het spoornetwerk in België ging zondagavond een nieuwe periode van ontwrichting in toen de spoorwegvakbonden een vijfdaagse staking lanceerden, de laatste en meest uitgebreide actie in een langlopend geschil over spoorweghervormingen. De staking, die begon om 22:00 uur op zondag en loopt tot de laatste treinen op vrijdagavond, brengt het totale aantal stakingsdagen sinds januari vorig jaar op 32.

Operationeel wordt de staking uitgevoerd als een roterende actie door vijf spoorwegvakbonden, gericht op verschillende categorieën van essentieel personeel elke dag om de verstoring te maximaliseren en tegelijkertijd het loonverlies te beperken. Het Infrabel-seinhuispersoneel staakt op maandag, gevolgd door de verkeersleiders op dinsdag, de conducteurs op woensdag, de machinisten op donderdag en al het personeel op vrijdag.

De NMBS en Infrabel hebben een alternatieve dienstregeling ingevoerd en raden de reizigers aan om dagelijks de reisplanners te raadplegen, met bevestigde diensten die 24 uur op voorhand worden gepubliceerd. Voor maandag wordt verwacht dat ongeveer driekwart van de InterCity diensten en tweederde van de voorstedelijke S- en L-treinen in België zullen rijden, terwijl de P-diensten tijdens de spitsuren zeer beperkt zullen zijn. Verwacht wordt dat de verstoringen later in de week zullen toenemen als de staking draait om operationeel kritieke functies.

Waarom staken de spoorwegarbeiders?

De actie is vooral ingegeven door het verzet tegen de voorgestelde wijzigingen in het arbeidsstatuut van het spoorwegpersoneel. Minister van Mobiliteit Jean-Luc Crucke heeft wetsvoorstellen ingediend om een wet uit 1926 die de tewerkstelling bij de spoorwegen regelt te wijzigen, waardoor vanaf midden juni geen statutair personeel meer wordt aangeworven en alle nieuwe werknemers een contract krijgen. Bestaande statutaire personeelsleden zouden hun status behouden, maar toekomstige aanwervingen zouden geen toegang meer hebben tot vaste aanstellingen en de bijbehorende voordelen, zoals meer ziekteverlof, extra vakantiedagen en een betere ontslagbescherming.

Ongeveer 90% van het huidige NMBS- en Infrabel-personeel heeft een statutair contract, maar de vakbonden waarschuwen dat de verandering een tweedeling in het personeelsbestand zal veroorzaken en de werkzekerheid, de aanwerving en het behoud van personeel in de hele spoorwegsector op termijn zal uithollen. Het hervormingspakket is ook gericht op HR Rail, de wettelijke werkgever van het Belgische spoorwegpersoneel en de instantie die de rekrutering en opleiding in de hele sector centraal beheert. Volgens het ontwerp zou HR Rail zijn bevoegdheden verliezen en zouden aanwerving en opleiding rechtstreeks worden toevertrouwd aan de NMBS en Infrabel.

Er worden ook wijzigingen voorgesteld voor het nationale paritaire comité, het belangrijkste werkgevers- en vakbondsforum voor arbeidsverhoudingen in het spoorvervoer. Op dit moment is voor belangrijke kwesties zoals statuten en arbeidstijden een tweederde meerderheid vereist. Als die drempel niet binnen twee maanden wordt gehaald, kunnen beslissingen volgens het voorstel met een gewone meerderheid worden genomen door een speciaal comité. Hoewel de pensioenhervorming, inclusief plannen om de pensioengerechtigde leeftijd van een deel van het spoorwegpersoneel gelijk te trekken met de algemene wettelijke pensioenleeftijd, een bron van onderliggende spanning blijft, zeggen de vakbonden dat de huidige staking volledig gericht is op statuten en bestuur.

De regering heeft herhaaldelijk aangevoerd dat de veranderingen nodig zijn om de sector voor te bereiden op de liberalisering van de spoorwegmarkt in de jaren 2030. De vakbonden stellen daar tegenover dat de bescherming van werknemers gestaag wordt uitgehold en dat de sociale dialoog in feite tot stilstand is gekomen. Sinds eind december is er geen overleg meer geweest tussen de vakbonden en de minister, nadat twee voorlopige overeenkomsten door de spoorwegarbeiders waren verworpen.

Welke diensten worden ingekrompen of opgeschort?

VSOA Spoor noemt de actie “de moeder van alle stakingen” en zegt dat het roterende format bedoeld is om de verstoring elke dag hoog te houden, zelfs zonder een volledige staking. In het kader van de alternatieve dienst voor maandag heeft de NMBS een aantal InterCity routes gemarkeerd als gedeeltelijk in bedrijf of opgeschort, ondanks een grotendeels intacte nationale dienstregeling.

Verschillende IC-corridors rijden alleen op verkorte trajecten, waaronder de diensten tussen Antwerpen-Sint-Niklaas-Gent-De Panne, Brussels Airport-Namur-Dinant en de lange oost-westassen tussen Gent, Brussel, Leuven en Luik, waar slechts beperkte segmenten rijden. Andere InterCity diensten rijden slechts met tussenpozen, met name op routes zoals Gent-Mechelen-Leuven, Oostende-Gent-Antwerpen en Kortrijk-Brussel via Dendermonde.

Twee IC-lijnen worden maandag effectief buiten dienst gesteld: Antwerpen-Centraal-Lier-Aarschot-Leuven en Turnhout-Herentals-Antwerpen-Centra. De as Kortrijk-Zottegem-Brussel is ook gemarkeerd als slechts zelden rijdend. NMBS heeft ook gewaarschuwd dat de P-diensten grotendeels afwezig zijn en dat er later in de week nog meer verminderingen kunnen volgen wanneer de staking zich verplaatst naar conducteurs en machinisten.