Geen treinen, maar bestelwagens kunnen de verlaten Franse spoorwegen nieuw leven inblazen

Roestige rails ontmoeten binnenkort hightech innovatie: verlatensporen in de Franse Auvergne krijgen volgende maand een verrassende nieuwkomer: elektrische busjes die werken als een Uber: je bestelt hem op je telefoon en hij brengt je van A naar B, zelfs autonoom rijdend op de rails. Zou dit een oplossing kunnen zijn om de duizenden kilometers verlaten spoor in Europa nieuw leven in te blazen?

Voor iedereen in de spoorwegsector zijn verlaten sporen een trieste aanblik. Maar hoewel we ervan kunnen dromen dat de lijnen een volledige modernisering krijgen zodat ze weer hun doel kunnen dienen – mensen van A naar B brengen – is het geen geheim dat dit een enorme investering zou zijn.

In Frankrijk wordt voor een andere aanpak gekozen die veel goedkoper belooft te zijn: het aanpassen van transportbusjes zodat ze zowel op als buiten het spoor kunnen rijden. De Franse startup Ferromobile begint op 17 februari met piloottests met innovatieve rail-wegvoertuigen op de lijn Courpière-Vertolaye in de Franse regio Auvergne, waar Syndicat Mixte Ferroviaire du Livradois Forez een demonstratie zal geven.

Ferromobile is niet de enige die dit idee ontwikkelt, de SNCF werkt er ook aan met haar FLEXY rail-wegvoertuig, dat in 2023 tests uitvoerde in Bretagne. De voorzitter van Ferromobile is Arnaud Montebourg, voormalig minister van Industriële Vernieuwing en Digitale Technologie in de Franse regering. Dit keer met een vergelijkbaar doel: spoorvernieuwing door digitale technologie.

Hoe een busje op rails rijdt

Het hybride voertuig van Ferromobile ziet eruit als een standaard elektrische bestelwagen, het is gebouwd op het chassis van een Stellantis E-Traveller (op de markt bekend als de Peugeot e-Traveller of Opel Zafira-e). Maar de intrekbare stalen wielen veranderen hem in een miniatuur ’trein’ wanneer hij een spoorwegknooppunt bereikt.

De bus heeft gewone rubberen banden, maar is uitgerust met een intrekbaar spoorwielsysteem: op de weg rijdt hij als een normaal busje, bestuurd door een mens. Op het spoor laat hij zijn stalen wielen zakken, schakelt over naar de autonome modus en rijdt als een bestuurderloze metro, die voldoet aan de spoorwegnormen van de EU (EN50126, EN50128 en EN50129) en gebruik maakt van een virtueel signaleringssysteem. Omdat de busjes de sporen niet delen met gewone treinen, is de veiligheid gegarandeerd. De voertuigen zijn uitgerust met de meest geavanceerde radar- en cameragebaseerde veiligheidstechnologieën.

Spoormobiliteit op aanvraag

In tegenstelling tot treinen met een vaste dienstregeling, zal Ferromobile werken als Uber-on-demand, met de optie om 24/7 en in pelotons (meerdere busjes achter elkaar) te rijden om de capaciteit te vergroten. Het staal-op-staal contact verlaagt het energieverbruik, terwijl het hybride ontwerp het “last-mile” probleem oplost: het kan passagiers oppikken in dorpen, naar een spoorknooppunt rijden, overschakelen op autonome spoormodus en ze direct afleveren in stedelijke centra-geen overstappen nodig.

Ferromobile maakt deel uit van het Flexmove-consortium, dat bestaat uit SYSTRA, Entropy en de Université Gustave Eiffel, en wordt ondersteund door ADEME in het kader van het Franse innovatieplan 2030. Het project heeft in de media al lof geoogst voor zijn “zuinige maar impactvolle” aanpak, zoals Automobile Magazine opmerkte. “Een Peugeot Traveller die is aangepast om op rails te rijden, met lagere bedrijfskosten en intelligent hergebruik van bestaande infrastructuur,” aldus het tijdschrift, dat het een “schoolvoorbeeld van slimme innovatie” noemde.

Een levensader voor de vergeten Franse spoorwegen

Frankrijk alleen al heeft volgens Ferromobile 5.700 kilometer aan verlaten spoorwegen. Voor zware treinen is het over het algemeen te duur om ze te herstellen, maar dat is een ander verhaal voor lichte, elektrische bestelwagens. De lichtgewicht, goedkope oplossing van Ferromobile zou deze routes nieuw leven kunnen inblazen zonder enorme uitgaven aan infrastructuur.

De Courpière-Vertolaye test is nog maar het begin. Als de test slaagt, zou de commerciële exploitatie in 2028 van start kunnen gaan, waardoor 10 miljoen Franse inwoners die in de buurt van verlaten spoorlijnen wonen, kunnen profiteren van koolstofvrije mobiliteit, zo meldt het automobieltijdschrift Autobahn. Arnaud Provenchère, burgemeester van de Franse plattelandsstad Olliergues, zei dat “dit ons echt in staat zal stellen om een oplossing te vinden voor de mobiliteitsproblemen van ons grondgebied,” zei hij in een interview met Ouest-France.

Een model voor verroeste rails in Europa?

In heel Europa liggen tienduizenden kilometers verlaten spoorlijnen overwoekerd door onkruid – te duur om te renoveren, te duur en te lastig om te verwijderen. Tussen 1995 en 2019 is Europa 15.650 kilometer aan actieve spoorlijnen kwijtgeraakt. Ongeveer 13.700 km aan meestal regionale spoorlijnen en meer dan 2.500 stations zijn tijdelijk of permanent gesloten voor passagierstreinen. Dit trof plattelandsgemeenschappen onevenredig hard, met verminderde toegang tot het spoor en ander openbaar vervoer als gevolg.

Volgens een onderzoek in opdracht van Greenpeace zou meer dan de helft van deze gesloten spoorlijnen ‘relatief eenvoudig’ heropend kunnen worden. Maar zelfs als daar geld voor wordt uitgetrokken, hoe zit het dan met de rest?

De hybride busjes van Ferromobile beginnen volgende maand met testen en zouden een voorbeeld kunnen zijn voor de spookspoorwegen in Europa. Misschien heeft de toekomst van het spoor soms helemaal geen treinen nodig?