De herziene visie voor het drukste station van Groot-Brittannië: Liverpool Street

Een gelikte nieuwe video van Network Rail laat zien dat hun plannen voor Liverpool Street een licht en luchtig station zullen opleveren, badend in de warme Londense zonneschijn het hele jaar door en bevolkt door een even geloofwaardige dwarsdoorsnede van de slanke en glamoureuze bevolking van de hoofdstad. Het centrale atrium van het drukste station van Groot-Brittannië zal baden in het licht van de bijna equatoriale zon die over Londen schijnt en zal de schaduweffecten overwinnen van de monolithische kantoorblokken die het herontwikkelde station aan alle vier de zijden ondersteunen.

Om de Indiase terminologie te misbruiken: de stationshal van Liverpool Street is de belichaming van de “superdichte pletstatus”. De magische herinrichting van de circulatieruimte door Network Rail is dus … niets minder dan magisch. Het commentaar op sociale media is over het algemeen positief – hoewel het niet is ontgaan dat de video wat langer blijft hangen bij de kantooraccommodatie dan bij het station. Er wordt openlijk gespeculeerd dat het meer een schaamteloze verkoopcampagne is dan een uiteenzetting van het nieuwe station.

2000 reacties, 200 miljoen mensen

Network Rail heeft liever dat we het nieuwe Liverpool Street zien door de lens van enthousiasme. Bijna 2000 commentaren werden ingediend tijdens de openbare raadpleging, zo werd ons verteld, en meer dan 1000 steunbetuigingen werden geregistreerd op het planningsportaal van de stad Londen. Dit plaatst het plan blijkbaar bij de meest warm ontvangen planningsaanvragen die de Square Mile ooit heeft gekend – een statistiek die evenveel zegt over wie er wordt uitgenodigd om commentaar te leveren, en hoe, als over het plan zelf.

De rechtvaardiging is, zoals altijd, het aantal. Liverpool Street werd in december opnieuw gekroond tot het drukste station van Groot-Brittannië en verwerkt bijna 100 miljoen in- en uitstappen per jaar, nog voordat de metrogebruikers zijn meegeteld. In 2041 zal dat aantal naar verwachting oplopen tot 158 miljoen en op de langere termijn zal het station naar verwachting “meer dan 200 miljoen mensen” aankunnen. De omvang van deze cijfers wordt gebruikt als waarschuwing en als geruststelling: verandering is onvermijdelijk, dus de voorgestelde verandering moet wel goed zijn.

Een station ontdaan van excuses

Om die toekomst aan de man te brengen heeft Network Rail een glossy fly-through video uitgebracht die de kijker in het middelpunt plaatst van een rustiger, helderder, wrijvingsloos Liverpool Street. Het is, zo wordt ons verzekerd, een kijk vanuit het gezichtspunt van de passagier – hoewel de passagier in kwestie zich door het station lijkt te bewegen zonder bagage, drukte, vertragingen of de gebruikelijke zwaartekracht naar de dichtstbijzijnde rij koffie en iedereen weet ook waar ze hun trein kunnen halen.

Uit de feedback van de raadpleging kwamen traploze toegang, liften en roltrappen naar voren als de topprioriteiten en de plannen spelen daar op in. Acht nieuwe liften, een toename van het aantal roltrappen van vier naar tien, stapvrije toegang op alle hoofd- en metroperrons, meer ticketbarrières om wachtrijen te versoepelen, nieuwe toiletten en gezinsfaciliteiten op elk niveau en duidelijkere bewegwijzering in het hele gebouw. Op papier is dit tenminste een station zonder excuses. Je vraagt je alleen af waar al die extra treinen voor de 100 miljoen extra passagiers zullen parkeren.

Erfgoed zorgvuldig onthuld, bewegwijzering minder

Ook voor de hal is een aanzienlijke uitbreiding in het vooruitzicht gesteld. Dat is een langverwachte en noodzakelijke ingreep gezien de huidige congestie. Naast het passagiersniveau komen er nieuwe verhoogde oost-west- en noord-zuidroutes om de verplaatsingen door het station intuïtiever te maken. De historische ingangen van Liverpool Street aan Bishopsgate, Liverpool Street zelf en Exchange Square worden “gevierd”. Dat kan een drukfout zijn voor “bewegwijzerd”, wat een meer praktische verbetering kan zijn. Er wordt nauw overlegd met groepen die zich bezighouden met toegankelijkheid, omliggende bedrijven (waaronder bedrijven die het naastgelegen voormalige Broad Street Station in gebruik hebben) en erfgoedorganisaties(de Victorian Society is het daar misschien niet mee eens).

Dan is er het kantoorgebouw – dat is het kantoorgebouwprogramma, in plaats van een enkel bouwwerk. Officieel is dit een “transport-gedreven project”, voorgesteld door Network Rail en haar vastgoedpoot Platform4. Het levert “broodnodige verbeteringen aan de openbare infrastructuur”, die toevallig worden ondersteund door een substantiële commerciële ontwikkeling boven de hal. De nieuwe kantoren, zo is ons verzekerd, zijn zorgvuldig ontworpen om het Grade II* hotelgebouw beter tot zijn recht te laten komen en om op een gevoelige manier om te gaan met conservatiebeperkingen en beschermde uitzichten. In de video reageert het bijzonder goed op langdurige, liefdevolle camerashots.

Vleiende camerahoeken

Hier komt de scepsis om de hoek kijken. Niet omdat kantoren per definitie slecht zijn, of omdat stations bevroren zouden moeten worden, maar omdat de balans tussen transportfunctie en commercieel rendement gewoonlijk wordt onderschat. Liverpool Street dreigt een moderne echo van Penn Central te worden: een station dat minder wordt gedefinieerd door aankomst en vertrek dan door wat er bovenop is gebouwd, waar daglicht wordt beloofd in renderings en gerantsoeneerd in werkelijkheid.

Ellie Burrows, Network Rail’s directeur voor Eastern, zegt dat het plan Liverpool Street “meer ruimte, verbeterde toegankelijkheid en een station ontworpen voor de toekomstige vraag” zal geven, en voegt eraan toe dat het tijd is dat de toegangspoort van de hoofdstad tot de City of London “een bestemming op zich” wordt. Die ambitie is prijzenswaardig, hoewel je je redelijkerwijs kunt afvragen of een bestemmingsstation moet aanvoelen als een plek waar je doorheen rijdt in plaats van als een plek waar je in verdwijnt.

De video toont ons een toekomstig Liverpool Street dat licht, luchtig en sereen ongestoord is. De vraag is niet of die toekomst wenselijk is, maar of de kleine lettertjes – commerciële massa, structurele schaduw en ondergrondse compromissen – er net zo flatteus uit zullen zien als de camera’s zijn uitgeschakeld.