De nieuwe EU-verordening inzake capaciteitsbeheer nadert definitieve goedkeuring

De Europese regels voor spoorwegcapaciteit worden grondig herzien. Na jaren van onderhandelen heeft de verordening inzake capaciteitsbeheer een belangrijke hindernis genomen en komt zo dichter bij definitieve goedkeuring. Welke problemen wil de verordening oplossen en hoe is de rol van spoorwegexploitanten besproken om tegenwicht te bieden aan beslissingen van infrastructuurbeheerders?

De huidige regels voor capaciteitsbeheer worden jaarlijks en op nationaal niveau vastgesteld. De regels inzake het beheer en de exploitatie van spoorweginfrastructuur en de beginselen en procedures die van toepassing zijn op de toewijzing van spoorweginfrastructuurcapaciteit voor binnenlandse en internationale spoorwegdiensten zijn vastgesteld in Richtlijn 2012/34/EU. Verordening (EU) nr. 913/2010 voorziet in de oprichting van corridors voor goederenvervoer per spoor en één loket om aanvragen voor infrastructuurcapaciteit voor internationale goederenvervoersdiensten per spoor te vergemakkelijken, maar er blijven problemen bestaan, zoals vertragingen door congestie als gevolg van ongecoördineerde onderhoudswerkzaamheden.

Daarom is een herziening van het beheer van de spoorwegcapaciteit gepland als onderdeel van het wetgevingspakket “Groener goederenvervoer”. De nieuwe manier om spoorwegcapaciteit toe te wijzen zal uit drie fasen bestaan. Eerst komt er een vijfjarenprogramma om strategische plannen op te stellen, gevolgd door een jaarlijkse planning en ten slotte een aanpassing op korte termijn. Dit moet zorgen voor meer voorspelbare dienstregelingen, maar laat nog steeds enige ruimte voor flexibiliteit, een ‘vitale factor’ voor het succes van goederenvervoer per spoor, schrijft zusterpublicatie RailFreight.com.

Dit gefaseerde systeem heeft als doel een balans te vinden tussen voorspelbaarheid en aanpassingsvermogen, en komt tegemoet aan een oude klacht van de goederentransportsector: rigide, nationaal gerichte capaciteitstoewijzing die binnenlands verkeer bevoordeelt ten opzichte van internationaal verkeer. De Capacity Management Regulation (CMR) moet in plaats daarvan een minimumcapaciteit voor internationaal vrachtverkeer garanderen.

Verkeer stimuleren

Voor het opstellen van de verordening inzake capaciteitsbeheer heeft de Europese Commissie uitgebreid overleg gepleegd met infrastructuurbeheerders, spoorwegexploitanten en belanghebbenden. De voorgestelde wijzigingen hebben tot doel het beheer van de spoorwegcapaciteit in de hele EU te moderniseren en te harmoniseren, waarbij de individuele goederencorridors worden vervangen door een uniform systeem voor de hele EU.

Volgens de effectbeoordeling van de Commissie zouden de hervormingen het spoorverkeer met 4% kunnen doen toenemen – met 250 miljoen treinkilometers – en 2,5 miljard euro aan economische waarde voor spoorwegondernemingen en 420 miljoen euro aan besparingen voor exploitanten en infrastructuurbeheerders genereren. Naast de financiële voordelen beloven de veranderingen frequentere passagiersdiensten, meer flexibiliteit voor het goederenvervoer en een vermindering van de CO₂-uitstoot met 26 miljoen ton tegen 2050, naast 42.000 nieuwe banen per jaar in de spoorwegsector. Het doel is duidelijk: een efficiënter, beter verbonden en duurzamer Europees spoorwegnet.

Maar de weg naar nieuwe EU-regelgeving is lang, met veel onderhandelingen, onderhandelingsposities en uiteindelijk overeenkomsten. Het voorstel werd op 11 juli 2023 door de Commissie op tafel gelegd. In het Europees Parlement werd het dossier doorverwezen naar de Commissie vervoer en toerisme (TRAN), die Tilly Metz (Verts/ALE, Luxemburg) aanstelde als rapporteur.

Het regelgevingsproces

Het Europees Parlement en de Raad bereikten in november 2025 een voorlopig akkoord over de CMR na trialoogonderhandelingen, informele bijeenkomsten tussen vertegenwoordigers van het Europees Parlement, de Raad van de Europese Unie en de Europese Commissie.

Zoals uiteengezet in een briefing over de verordening van de onderzoeksdienst van het Europees Parlement, markeert de voorlopige overeenkomst een verschuiving naar gedigitaliseerd spoorwegbeheer, waarbij duidelijke regels worden vastgesteld voor de manier waarop de capaciteit in heel Europa wordt gepland, ingepland en aangepast. In tegenstelling tot het huidige jaarlijkse dienstregelingssysteem introduceert de nieuwe aanpak een langetermijnplanning terwijl nieuwe treindiensten nog steeds op een laat tijdstip mogelijk zijn, een essentiële flexibiliteit voor zowel goederen- als passagiersdiensten.

In het hervormde systeem zullen nationale infrastructuurbeheerders de planning en coördinatie blijven leiden, zodat de spoorwegcapaciteit de prioriteiten van elke lidstaat weerspiegelt. Het Europese netwerk van infrastructuurbeheerders (ENIM) houdt toezicht op de nieuwe capaciteitsplannen. ENIM bestaat uit één vertegenwoordiger van de infrastructuurbeheerders in elke lidstaat. De organisatie zal nu een centrale rol spelen door drie belangrijke EU-brede kaders te ontwikkelen.