“Veiligheidsbedreigingen wachten niet op financieringsmechanismen”, zegt de baas van Rail Baltica tegen EU-commissarissen

Op een forum op hoog niveau in Vilnius hebben zowel de landen van Rail Baltica als topambtenaren van de EU erop aangedrongen dat een snelle grensoverschrijdende ontwikkeling van het spoor nu de kern vormt van de Europese defensie. De waarschuwing bleef echter dat dure megaprojecten zoals Rail Baltica niet alleen op overheidsfinanciering konden blijven rekenen. Maar met alternatieve financieringsmodellen die het risico van verdere vertraging en stijgende kosten met zich meebrengen, waarschuwde het hoofd van RB ook dat “bedreigingen van de veiligheid niet wachten tot financieringsmechanismen zich daaraan aanpassen”.

Europa’s streven om de militaire mobiliteit te versterken botst met een meer prozaïsche beperking: hoe dit te betalen. Op het eerste forum op hoog niveau over militaire mobiliteit in Vilnius deze week, erkenden hooggeplaatste EU-figuren – waaronder twee EU-commissarissen – samen met Baltische infrastructuurleiders dat snelle grensoverschrijdende inzet, die nu wordt gezien als cruciaal voor afschrikking, niet alleen kan steunen op overheidsfinanciering. Evenmin, waarschuwden ze, is privékapitaal een eenvoudige oplossing.

“De deelnemers aan het forum zijn het erover eens dat overheidsfinanciering alleen niet volstaat om militaire mobiliteit te financieren,” zei Marko Kivila, CEO en voorzitter van RB Rail AS, de joint venture die Rail Baltica levert. “Om kritieke infrastructuurtekorten aan te pakken, moeten de instrumenten van de Europese Unie worden aangevuld met particuliere investeringen. We moeten echter realistisch zijn – particuliere investeringen zijn geen universele oplossing.”

Maar hij was directer over de compromissen. “In de praktijk gaat het gepaard met complexiteit, langdurige procedures en onvermijdelijke veranderingen in deadlines. Veiligheidsbedreigingen wachten niet tot financieringsmechanismen zich daaraan aanpassen.”

Rail Baltica onder financiële druk

De waarschuwing landt tegen een verergerende begrotingscrisis bij Rail Baltica. De 870 km lange standaardspoorcorridor die Estland, Letland en Litouwen met Polen en het bredere Europese netwerk moet verbinden, wordt steeds meer gezien als een belangrijke militaire mobiliteitsader op de oostflank van de NAVO. De eerste fase van het project in de Baltische staten wordt nu echter geschat op 14,3 miljard euro, met totale potentiële kosten van 23,8 miljard euro, vergeleken met 5,8 miljard euro voor het hele project in de schattingen van 2017.

Een van de belangrijkste beperkingen was het vermogen van Letland om de escalerende kosten te absorberen onder de huidige cofinancieringsstructuur. Het aandeel van Riga in de eerste fase bedraagt alleen al 5,5 miljard euro en ambtenaren hebben aangevoerd dat het financieringsmodel, dat afhankelijk is van opeenvolgende CEF-tranches en nationale cofinanciering, beperkte flexibiliteit biedt wanneer de kosten de pan uit rijzen. De nationale uitvoerder van Letland heeft gewaarschuwd dat de eerste fase onder de huidige financiële omstandigheden drie tot vijf jaar vertraging kan oplopen.

“Vanuit een praktisch bouwstandpunt zie ik, met de huidige beschikbare financiering, geen mogelijkheid om de eerste fase van Rail Baltica tegen 2030 te voltooien,” zei EDzL-voorzitter Māris Dzelme, wijzend op de overschrijdingen ten opzichte van de EU-medefinanciering en het daaruit voortvloeiende herontwerp tot een enkelsporige lijn met passeerlussen.

Brussel heeft met groeiend ongeduld gereageerd. De corridorcoördinator van de Europese Commissie, Katrīna Trautmane, heeft er bij Riga op aangedrongen om beslissingen over de aan te leggen baanvakken en de financiering ervan “vast te leggen” en waarschuwt dat uitstel het probleem verergert. “Als de besluitvorming wordt uitgesteld, zullen de kosten aanzienlijk stijgen. We zien dit in Letland. We hebben beslissingen nodig,” zei ze.

Een frisser kader

Die druk helpt verklaren waarom de Rail Baltica landen en bedrijven harder dan ooit aandringen op een frame van de corridor als infrastructuur die cruciaal is voor de veiligheid in plaats van een conventionele transportupgrade. Bij de voorbereiding van het volgende meerjarig financieel kader heeft de Europese Commissie voorgesteld om 6,5 miljard euro uit te trekken voor militaire mobiliteit in het kader van de financieringsfaciliteit voor Europese verbindingen.

Vandaar de gezamenlijke inspanning op het forum in Vilnius om de Europese veiligheid onlosmakelijk te verbinden met het op de rails zetten van regionale spoorwegprojecten. De Litouwse minister van Transport Juras Taminskas waarschuwde dat incompatibele systemen “niet alleen een technisch obstakel zijn, maar ook een belangrijke veiligheidsuitdaging die een snelle inzet en afschrikking in de weg staat.” Verder noemde hij Rail Baltica een kernelement van een dergelijke regionale defensie-infrastructuur.

“Zonder ontwikkelde militaire mobiliteit en een effectief logistiek systeem blijft afschrikkingsvermogen slechts theoretisch,” zei de CEO van RB Rail. “Alleen goed georganiseerd transport en bevoorrading maken het mogelijk om militaire kracht realistisch en effectief in te zetten op een specifieke locatie.” Hij voegde eraan toe dat Rail Baltica daarom een “pijler in het collectieve verdedigingssysteem van de Baltische Staten en Europa” blijft.

Een strategische veiligheidsvoorwaarde

En in theorie leek het alsof de EU-vertegenwoordigers volledig achter het frame stonden. “Afschrikking is nauw verbonden met het vermogen van Europa om troepen snel en effectief over grenzen heen te verplaatsen,” zei Europees Commissaris voor Defensie en Ruimte Andrius Kubilius, en omschreef militaire mobiliteit als “een strategische veiligheidsvoorwaarde.”

De Brusselse aanpak van de financiering en de binnenlandse vooruitgang bij de integratie van de spoorwegnetten van de landen was echter nog steeds tastbaar. Europees Commissaris voor Duurzaam Transport en Toerisme Apostolos Tzitzikostas benadrukte dat investeringen in infrastructuur gepaard moeten gaan met een hervorming van de regelgeving. Militaire paraatheid, zei hij, vereist “duidelijke en vereenvoudigde regels voor het snelle verkeer van militair personeel en uitrusting over de nationale grenzen heen,” vooral aan de oostgrens van de Europese Unie, misschien een knipoog naar bepaalde RB-landen om hun zaken op orde te krijgen.

Ondertussen versterkte Roberts Zīle, vicevoorzitter van het Europees Parlement, de financieringsdimensie, waarbij hij waarschuwde dat de lidstaten niet alleen op EU-begrotingsinstrumenten konden vertrouwen om de gaten in de infrastructuur te dichten. Hij zei dat naast EU-steun ook privé-investeringen nodig zijn om de strategische doelstellingen te bereiken.

Voor de Rail Baltica-landen blijft die formule echter omstreden. Baltische ambtenaren hebben herhaaldelijk aangevoerd dat de huidige medefinancieringsstructuur – afhankelijk van periodieke CEF-oproepen, nationale medefinanciering en verschuivende budgetten – strategische infrastructuur blootstelt aan politieke cycli en grote kostenescalaties. De waarschuwingen van Letland dat de eerste fase onder de huidige financieringsvoorwaarden moet worden omgebouwd tot een enkelsporige lijn, hebben die kritiek nog aangescherpt. Maar met een nieuw budget van 6,5 miljard euro voor militaire mobiliteit uit Brussel kan het herijkte standpunt van de Baltische staten vruchten afwerpen.

Wil je Rail Baltica’s CTO Emilien Deng ontmoeten? Om deel te nemen aan de RB discussie en de laatste ontwikkelingen in het EU spoorwegbeleid met betrekking tot grensoverschrijdende spoorwegen en militaire mobiliteit, overweeg dan om deel te nemen aan de RailTech Europe conferentie in Utrecht op 5 maart. De tweede dag van onze top onderzoekt Europa’s defensie-gedreven verschuiving en de gevolgen daarvan voor de spoorwegsector, met sprekers als Deng, CER directeur Alberto Mazzola, UNIFE hoofd Enno Wiebe, ERA’s ERTMS baas, en nog veel meer..