Vervuiler betaalt maar spoor wint niet: nieuw rapport dringt aan op beleidswijziging voor ETS

De Europese spoorwegen roepen op tot een grote verschuiving in de manier waarop de EU de inkomsten uit de CO2-heffing besteedt. In een nieuw rapport van de Community of European Railway and Infrastructure Companies (CER) wordt gesteld dat de opbrengsten van het EU-emissiehandelssysteem (ETS) meer naar het spoor moeten vloeien. Terwijl de Europese koolstofmarkt alleen al in 2023 43,6 miljard euro genereerde, bereikte nauwelijks iets van dit kapitaal de spoorwegsector.

In de woorden van CER-directeur Alberto Mazzola: “Klimaatverandering is een marktfalen omdat de kosten en gevolgen van broeikasgasemissies niet worden gedragen door degenen die ze veroorzaken”. Het emissiehandelssysteem (ETS) was ontworpen om dit op te lossen: vervuilers laten betalen door een prijs te zetten op koolstof die in de loop der jaren langzaam stijgt, industrieën dwingen te betalen voor hun uitstoot en de overstap naar schonere alternatieven financieren.

Maar hoewel de koolstofmarkt van de EU in 2023 miljarden opbracht, ging slechts een klein deel naar het spoor en de Gemeenschap van Europese Spoorweg- en Infrastructuurbedrijven (CER) zou daar graag verandering in zien komen. In een rapport van Bocconi University (Green centre) en CER pleiten transporteconoom en professor aan Bocconi University Oliviero Baccelli en uitvoerend directeur van CER Alberto Mazolla voor een koerswijziging. Nu het ETS in 2026 wordt herzien, dringen zij aan op een verdere uitbreiding van het ETS-mechanisme om koolstofvermijding in het vervoer te ondersteunen door middel van investeringen in het spoor.

43,6 miljard euro in koolstofgeld

Het emissiehandelssysteem van de EU is een belangrijk onderdeel van het Europese klimaatbeleid. Het dwingt vervuilers om rechten te kopen voor hun uitstoot van broeikasgassen. Dit systeem genereert enorme inkomsten. In 2023 bedroegen de totale veilinginkomsten €43,6 miljard. Het grootste deel van dit geld vloeit rechtstreeks naar de nationale regeringen. De lidstaten ontvingen 33 miljard euro van dat totaal. Kleinere bedragen gingen naar specifieke EU-fondsen. Het innovatiefonds en het moderniseringsfonds ontvingen samen 7,4 miljard euro. De veerkracht- en herstelfaciliteit ontving 2,8 miljard euro.

Sinds medio 2023 moeten de lidstaten de ETS-inkomsten gebruiken om investeringen te ondersteunen in hernieuwbare energie, energie-efficiëntieverbeteringen en koolstofarme technologieën die de uitstoot verder helpen terugdringen. Hoewel het geld wordt gebruikt voor klimaatactie, lijkt het terugdringen van transportemissies verre van een prioriteit.

In 2023 is vervoer verantwoordelijk voor ongeveer een derde van de totale uitstoot van broeikasgassen in de EU, waarbij het wegvervoer verantwoordelijk is voor het overgrote deel, zo blijkt uit het laatste rapport van het Europees Milieuagentschap dat op 10 februari is gepubliceerd. Volgens het EMA is het spoorvervoer door zijn hoge energie-efficiëntie en lage uitstoot van broeikasgassen en luchtverontreinigende stoffen een van de meest effectieve opties om de ecologische voetafdruk van het vervoer te verkleinen, met name voor middellange- en langeafstandsreizen. Het stoot tot 90% minder CO₂ uit per passagierkilometer dan auto’s of vliegtuigen. Maar ondanks het grote potentieel om dit grote deel van de koolstofemissietaart koolstofarm te maken, ontvangen spoorwegen nauwelijks opbrengsten van het ETS.