Aardverschuiving in Noorwegen waarbij spoorwegarbeider om het leven kwam, werd veroorzaakt door grondstabilisatiewerkzaamheden

Bouwwerkzaamheden met perslucht waren de onderliggende oorzaak van de fatale aardverschuiving bij Nesvatnet in Noorwegen op 30 augustus vorig jaar. Dat staat in een technische beoordeling van ingenieursbureau Dr.techn. Olav Olsen AS in opdracht van spoorwegbeheerder Bane NOR. Daarin wordt vastgesteld dat grondstabilisatiewerkzaamheden onbedoeld de aardverschuiving hebben veroorzaakt, waardoor een deel van de spoorlijn en de aangrenzende snelweg in het naastgelegen meer terechtkwamen.

Op zaterdagochtend 30 augustus 2025 trof een snelle aardverschuiving Nesvatnet in de gemeente Levanger, ten noordoosten van Trondheim. Ongeveer 170 meter van de Nordlandsbanen-spoorlijn en 100 meter van de snelweg E6 werden door de aardmassa’s meegesleurd. Het incident vond plaats rond 08:40 uur terwijl er gewerkt werd aan het stabiliseren van de grond voor de aanleg van een nieuwe spoorovergang toen de aardverschuiving plaatsvond. Tragisch genoeg kwamen vier mensen in de glijbaan terecht en verloor één persoon het leven, die in dienst was van het Deense adviesbureau Niras, dat samenwerkte met Bane NOR. Het totale volume van de verplaatste landmassa wordt geschat op 56.500 kubieke meter.

Twee technische documenten over de onderliggende oorzaken werden op 11 februari gepubliceerd door Dr.techn. Olav Olsen AS als onderdeel van het interne onderzoek van Bane NOR naar het incident, dat nog steeds loopt. De documenten reconstrueren de tijdlijn van de gebeurtenis, bevatten getuigenissen en maken gebruik van geotechnische stabiliteitsberekeningen om de geologische oorzaken van de aardverschuiving vast te stellen.

Ramp treft bouwplaats

Het werk was die ochtend vroeg begonnen met het installeren van kalk-cementpalen om de grond te verstevigen, een gebruikelijke praktijk in Noorwegen. Ooggetuigen meldden dat ze ongeveer drie minuten voor het ongeluk een knarsend geluid hoorden in het grindoppervlak, dat werd omschreven als “koking” (koken). Kort daarna begaf de grond het om ongeveer 08:40 uur die ochtend.

Getuige 1 beschreef deze ervaring als het “koken” (“koker”) van het grind rond de plek waar ze stonden. In deze context verwees de term “koken” naar het geluid en de beweging van het grind dat tegen zichzelf wreef toen de grond om hen heen begon te kraken en open te breken.

Op dat moment waren er 29 kalkcementpalen geïnstalleerd in het gebied waar de aardverschuiving had plaatsgevonden. De laatste paal werd geplaatst om 08:39, slechts één minuut voor de aardverschuiving. “Op basis van de beschikbare informatie is de aardverschuiving begonnen in het gebied waar de kalkcementinstallatie en de arbeiders zich bevonden. Dit valt samen met het gebied waar diezelfde ochtend KS-palen (kalkcement) waren geïnstalleerd en waar de werkzaamheden nog aan de gang waren”, aldus het rapport. Op videobeelden van een passerende auto was te zien hoe de toren van het boorplatform kantelde toen de eerste glijbaan begon.

Hoe grondversteviging de aardverschuiving veroorzaakte

De inschatting van het technisch rapport is dat de grondwapening met kalkcementpalen de grond tijdelijk verzwakte tijdens de installatie van de palen zelf. Om uit te leggen hoe dit is gebeurd, moet eerst worden uitgelegd wat het proces van de grondwapening is dat heeft plaatsgevonden.

Bij het aanleggen van kalkcementpalen wordt de grond tijdelijk verzwakt door een garde in de grond te slaan en de klei op te woelen. Terwijl de garde weer naar boven wordt getrokken, worden kalk en cement onder hoge druk in de klei geïnjecteerd. Het mengsel van kalk/cement/klei verhardt vervolgens door chemische processen en bereikt een sterkte en stijfheid die vele malen hoger is dan die van de klei vóór stabilisatie. In Noorwegen is het gebruikelijk om lucht te gebruiken als spoelmedium bij het injecteren van kalk en cement.

“Onze bevindingen geven aan dat de grondversterkingswerkzaamheden die ten tijde van de aardverschuiving plaatsvonden, een permeabele laag in de grond onder druk hebben gezet”, zegt Stian Baardsgaard Hanssen, senior adviseur geotechniek bij Olav Olsen AS. Deze lucht onder hoge druk vond zijn weg naar een waterdoorlatende laag die zich ongeveer zes meter onder het oppervlak bevond. In delen van het gebied bleken een of meer doorlatende zand- of sliblagen ingebed te zijn in de kleilaag. Wanneer de poriëndruk groter is dan de verticale spanningen, zweven de zandkorrels gewichtloos rond. Dit fenomeen staat ook bekend als ‘snel zand’.

De drukopbouw in combinatie met een verzwakte zone in de grond, het gebied van de vorige palen die net waren geïnstalleerd en de verstoorde klei ertussen, heeft vermoedelijk de aardverschuiving veroorzaakt. “De omvang van de tijdelijke verzwakking werd aanzienlijk groter dan gepland: de grond was zodanig verzwakt dat dit een aardverschuiving veroorzaakte. Het voorkomen van ongebluste kalk in de grond betekende dat de aardverschuiving een veel grotere omvang had dan het beperkte gebied waar de werkzaamheden plaatsvonden,” aldus Hanssen.

De poriëndruk wordt beschouwd als de directe invloed van luchtdruk in verband met de injectie van kalk en cement in de klei, aldus het rapport. Uit de palenlogboeken blijkt dat de spoeldruk us = 700 kPa was tijdens het installeren. Berekeningen toonden aan dat de druk in de doorlatende laag alleen al voldoende was om de glijbaan te veroorzaken.

Ongeziene risico’s

Uit het onderzoek bleek dat de geologische omstandigheden verborgen gevaren bevatten die niet voldoende waren geïdentificeerd. Hoewel boorgaten de doorlatende laag in de buurt van de eerste glijbaan hadden geïdentificeerd voordat deze zich voordeed, waren de volledige continuïteit en de omvang ervan tussen de boorgaten niet volledig in kaart gebracht.

De omvang van de doorlatende laag die werd geïnterpreteerd op basis van grondonderzoek is niet volledig bekend en is gebaseerd op de grondonderzoeken die werden uitgevoerd voordat de aardverschuiving plaatsvond.” De meetapparatuur ter plaatse was geïnstalleerd met tips en filters in de klei, niet in de doorlatende laag. Bijgevolg waren er geen sensoren geplaatst om de snelle drukopbouw binnen deze laag te detecteren, die cruciaal was voor het veroorzaken van de aardverschuiving.

Het rapport merkt echter op dat zelfs als dat het geval was, de reactie waarschijnlijk te snel kwam om evacuatie of verzachtende maatregelen mogelijk te maken, zelfs als de druk was gedetecteerd.

Huidige praktijk niet robuust genoeg

De aardverschuiving bij Nesvatnet doet de vraag rijzen of de huidige praktijk van dit type grondstabilisatie wel voldoende robuust is voor de infrastructuur, aldus het rapport. De auteurs benadrukken dat “kennis belangrijk is om te voorkomen dat de situatie zich herhaalt” wanneer de infrastructuur uiteindelijk wordt herbouwd. Om soortgelijke rampen te voorkomen, raden de auteurs sterk aan om deze bevindingen te delen met de hele bouwsector. Ze adviseren om input te leveren aan de Noorse Geotechnische Vereniging (NGF) om hun richtlijnen bij te werken.

Nu het technische rapport uit is, is het onderzoek nog niet afgerond. Het interne onderzoek van Bane NOR kijkt verder naar de onderliggende factoren. De politie onderzoekt het incident ook en de Noorse Arbeidsinspectie heeft een inspectie ingesteld.

In het technisch rapport van Olav Olsen AS worden geen conclusies getrokken over de vraag of er iets anders had kunnen of moeten worden gedaan bij de projectimplementatie, het ontwerp of de uitvoering van het werk. Dit wordt buiten de reikwijdte van het rapport gehouden. Spoorweginfrastructuurbeheerder Bane NOR benadrukt dat het belangrijk is om een volledig inzicht te krijgen in alle omstandigheden rond de aardverschuiving en zegt een onafhankelijke groep van deskundigen met relevante geotechnische expertise in te stellen om een uitgebreide beoordeling te maken en professionele input te leveren over hoe de bevindingen het beste kunnen worden opgevolgd.