Nederland plant parallelle en snellere uitrol ERTMS om te traag tempo tegen te gaan

De landelijke uitrol van ERTMS in Nederland verloopt te traag. In het huidige tempo dreigt de overgang pas tussen 2060 en 2070 volledig te zijn, veel later dan de oorspronkelijke doelstelling van 2056. Nu worden de eerste stappen voorgesteld voor een nieuwe aanpak om de uitrol te versnellen.

De Nederlandse Programmadirectie ERTMS beschrijft de uitrol van ERTMS als ‘een grote uitdaging voor de komende decennia’, een uitdaging die in haar op 9 april gepubliceerde strategische analyse nog groter is geworden. Vorig jaar werd het de Directie duidelijk dat Nederland voor een “grote uitdaging” staat op het gebied van treinveiligheid, die een “bedreiging vormt voor de continuïteit van het spoorwegsysteem” en leidde tot stijgende kosten voor het onderhoud van verouderde systemen.

Om deze uitdaging het hoofd te bieden, stelt het directoraat een nieuwe aanpak voor, waaronder een versnelde nationale uitrol in 2040 en een verschuiving van sequentiële naar parallelle installatie in meerdere regio’s. De ‘verkennende analyse’ onderzoekt de urgentie en de mogelijkheden om de uitrol van het ERTMS-programma te versnellen. De Programmadirectie ERTMS is een onafhankelijk orgaan binnen de spoorsector dat rapporteert aan het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat met input van alle betrokken stakeholders.

Einde levensduur

De analyse wijst op drie belangrijke redenen voor de steeds uitdagender wordende uitrol van ERTMS. Ten eerste zullen de huidige ATB-veiligheidssystemen in Nederland tussen 2030 en 2040 het einde van hun levensduur bereiken. Als de spoorwegsector hierop blijft vertrouwen, kan dit leiden tot hogere kosten en een verminderde betrouwbaarheid, omdat de kennis over deze systemen afneemt en kritieke onderdelen moeilijker te verkrijgen zijn. Ten tweede moet het GSM-R-netwerk (2G) worden vervangen door FRMCS (5G), maar de specificaties voor het nieuwe systeem worden pas in 2029 verwacht. Deze situatie zorgt voor nog meer vertraging, aangezien de overgang uitgebreide aanpassingen aan zowel het rollend materieel als de infrastructuur vereist.

Ten derde wordt in het rapport benadrukt dat de huidige werkmethode, waarbij ERTMS in opeenvolgende tranches wordt geïnstalleerd, te traag en te duur is. De eerste tranche, die begon op de Noordelijke lijnen, de Zeeuwse lijn en het traject Kijfhoek-Belgische grens, heeft al vertraging opgeleverd voor projecten die oorspronkelijk waren gepland voor de Hanzelijn, de spoorcorridor Schiphol-Amsterdam-Almere-Lelystad (SAAL), de Brabantroute en Utrecht-Meteren.

Een nieuwe strategie

Om de uitdaging aan te gaan, zet het programmadirectoraat ERTMS in op een ambitieuzer tijdschema: een landelijke uitrol van ERTMS tegen 2040, met een aanzienlijke versnelling vanaf 2030. De voorgestelde oplossing is om ERTMS in meerdere regio’s tegelijk te installeren, in plaats van één baanvak tegelijk, wanneer de kans zich voordoet.

Of deze aanpak haalbaar is, hangt af van verschillende factoren. Zo moet er eerst meer duidelijkheid komen over de capaciteit van ProRail en de beschikbaarheid van middelen en personeel. Bovendien zou een versnelde uitrol vereisen dat politici middelen die oorspronkelijk voor na 2040 waren gereserveerd, opnieuw toewijzen. Het programmadirectoraat ERTMS schat dat er in de periode daarvoor al zo’n € 5 miljard aan middelen nodig zou zijn, omdat het werk dan in een eerder stadium zou worden uitgevoerd.

Spanningen in de begroting

In het 24e ERTMS-voortgangsverslag van het directoraat wordt geconcludeerd dat de eerste fase van de uitrol van ERTMS, tranche 1, weliswaar vordert, maar dat er nog complexe technische uitdagingen overblijven. Deze omvatten vertragingen in het Central Safety System (CSS) als gevolg van nieuwe EU-specificaties.

Tranche 1 bestaat uit de Noordelijke lijnen, de Zeeuwse lijn en het baanvak Kijfhoek-Belgische grens en omvat het ombouwen van 419 kilometer spoor naar ERTMS, het aanpassen van ongeveer 1.150 treinen en locomotieven en het opleiden van ongeveer 12.000 spoorprofessionals.

De geschatte kosten voor deze eerste fase bedragen 3,8 miljard euro, terwijl het budget 3,6 miljard euro bedraagt. Dit leidt tot een begrotingsspanning van 219 miljoen euro (een stijging van 56 miljoen euro ten opzichte van de vorige voortgangsrapportage van oktober 2025), die voornamelijk wordt toegeschreven aan onvoldoende prijsindexering. Daarnaast is er nog een financieel risicoprofiel van ten minste €105 miljoen, dat wordt toegeschreven aan de kostenontwikkelingen van het CSS en de meest recente inzichten over de planning.

Volgende stappen

De Nederlandse staatssecretaris van Infrastructuur, Annet Bertram, zal de bevindingen van de Programmadirectie beoordelen en in het najaar van 2026 reageren. Ondertussen verfijnt de Directie haar voorstel voor Tranche 2, die zich zal richten op het upgraden van de verouderde ERTMS-systemen op de HSL-Zuid, de hogesnelheidslijn die Amsterdam en Rotterdam verbindt met Brussel en verder. Het is de bedoeling dat deze upgrade wordt afgerond voordat het huidige beheerscontract van Infraspeed BV afloopt op 31 maart 2031, waarna de Nederlandse staat het beheer wil overdragen aan infrastructuurbeheerder ProRail.

De bestaande ERTMS baanvakken in Nederland, op de HSL-Zuid, Betuweroute, Amsterdam-Utrecht en Hanzelijn zijn uitgerust met ERTMS Baseline 2 en sluiten niet aan op de nieuwere systemen die worden geïnstalleerd. Ook deze baanvakken zullen tussen 2030 en 2040 moeten worden aangepast of vervangen. In tegenstelling tot Tranches 1 en 2 is Tranche 3 geen uitvoeringsfase voor specifieke spoorlijnen, maar een gelijktijdige voorbereidende fase om de basis en randvoorwaarden te creëren die nodig zijn voor de versnelde landelijke uitrol richting de ambitie van 2040.

Lees meer:

• ERTMS: hoe sneller de uitrol van ETCS, ‘hoe goedkoper het wordt’